۱۳۹۶ پنجشنبه ۴ خرداد   :  جستجو 
 

مشاور 

تامین اجتماعی

==============


پرسش
کارفرمایان
پاسخ
 تامین اجتمای

==============

كد اقتصادي جديد
   
=================

پست الكترونيكي

=================

معرفي كتاب

=================
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مقالات حسابرسي ، حسابداري ، اقتصادي و بورس

لزوم تغییر نگاه به حرفه حسابداری

لزوم تغییر نگاه به حرفه حسابداری

حسن حاجیان

فعالیت جامعه حسابداران با تدوین و تصویب مرام نامه‌ای به‌نام آیین رفتار حرفه‌ای كه لازمه دستیابی به هویت واحد و رشد و تداوم هر تشكل حرفه‌ای است از سال 1382 جنبه حرفه‌ای به خود گرفت. حسابداران رسمی در سوگند نامه خود متعهد می‌شوند كه همواره اصول و ضوابط حرفه‌ای را رعایت كنند، درستكاری، بی‌طرفی و استقلال حرفه‌ای خویش را حفظ كنند، به اخلاق و رازداری حرفه‌ای در زمان اشتغال و بعد از آن پایبند باشند و در راه اعتلای نام و منزلت اجتماعی حسابدار رسمی گام بردارند و در حفظ شئون حرفه‌ای كوشش كنند.

اینها همان ویژگی‌هایی است كه این جامعه حرفه‌ای را از دیگر انجمن‌ها و تشكل‌های با تشابه اسمی تفكیك و اعضای حرفه‌ای آن را از دیگر تشكل‌های فاقد آیین رفتار حرفه‌ای متمایز می‌كند. جامعه حسابداران رسمی از نخستین سال‌های فعالیت با ناملایمات محیطی و جبهه‌گیری‌هایی متعددی از سوی افراد و سازمان‌های مختلف مواجه بوده كه تا كنون در پرتو همبستگی و یكپارچگی اعضای خود و با اتكا بر ضوابط قانونی و پایبندی به آیین رفتار حرفه‌ای توانسته است بر بسیاری از آنها فائق آید. وجود برخی اعضای تحمیلی فاقد صلاحیت‌های لازم و مواردی از بی‌توجهی‌ها از سوی معدودی از اعضا به آیین رفتار حرفه‌ای و مسوولیت‌های اجتماعی حسابداران رسمی، موجب شده هر از گاهی بهانه‌هایی برای هجمه به جایگاه این تشكل حرفه‌ای كه تضمین‌كننده رشد و توسعه اقتصادی كشور است، فراهم شود. در تاریخ 6/9/1390 سمینار سالانه انجمن حسابداری ایران با عنوان «حسابداری، هسته مركزی اقتصاد» در سالن همایش‌های صدا و سیما برگزار شد كه گزارش آن در فردای آن روز در روزنامه دنیای اقتصاد با تیتر «ارتقای حسابداری برای دستیابی به اهداف بازار سرمایه» منتشر شد. طبق مندرجات گزارش مزبور و گواهی حاضران، آنچه در سراسر این نشست مورد بحث قرار گرفته بسیار متفاوت با محورهای اصلی سمینار طبق اطلاعیه‌های اولیه بود. بر پایه گزارش یادشده، در این نشست دبیر كل محترم انجمن ضمن یاد آوری پرسشی كه در پی بحران مالی جهانی مطرح شد و آن این بود كه «پس حسابداران كجا بودند؟» با اشاره به اختلاس بانكی اخیر، سوالاتی را مطرح كرد كه لازم دیده شد به پاسخ آنها پرداخته شود.  «مگر نه این است كه در این واحدها (منظورشان بانك‌ها و شركت‌های درگیر اختلاس) حسابداران حرفه‌ای اشتغال دارند؟ چگونه می‌توان اعتبار اسنادی جعلی گرفت و چطور می‌توان در جای دیگری آن را تنزیل كرد؟» هر كس با فرآیند اعطای اعتبار اسنادی و تنزیل آن آشنایی داشته باشد به خوبی می‌داند كه احراز اصالت اسناد در فرآیند اعطای اعتبار، در حیطه مسوولیت واحدهای سازمانی خارج از حوزه كاری امور مالی است.  مگر نه این است كه حسابداران شاغل در شركت‌ها و موسسات اقتصادی، حسابداران حرفه‌ای بوده و ملزم به رعایت اخلاق و استانداردها هستند؟

ایشان به خوبی می‌دانند كه به دلیل پایبندی حسابداران حرفه‌ای واقعی به آیین رفتار حرفه‌ای، تمایل چندانی به بهره‌مندی از خدمات ایشان در اغلب شركت‌ها و موسسات وجود ندارد، چه رسد به شركت‌ها و موسساتی كه تخلف در آنها رخ می‌دهد.
مگر نه این است كه حسابرسان ملزم به رسیدگی این شركت‌ها بودند؟ مگر نه این است كه باید انواع ریسك، بخصوص ریسك اعتباری را ارزیابی كرد و برای آن ذخیره گرفت؟ چرا طیف وسیع استفاده‌كنندگان از صورت‌های مالی را از بروز مخاطرات آگاه نكردند؟ 
به نظر می‌رسد بخش اول این سوال در واقع جمله معترضه‌ای به كیفیت كار حسابرسان شركت‌های مد نظر ایشان است. طبق بند «ج» ماده 3 آیین‌نامه نظارت حرفه‌ای جامعه حسابداران رسمی ایران، از آنجا كه بررسی و قضاوت در مورد كیفیت خدمات حسابرسی مستلزم دانش و تسلط كافی بر الزامات حرفه‌ای است، به منظور پیشگیری از دخالت و قضاوت افراد فاقد آشنایی كافی به آن الزامات، بررسی و قضاوت در این خصوص در صلاحیت كار گروه كنترل كیفیت جامعه تشخیص داده شده است. بخش دوم سوال، بیانگر ضرورت احتساب ذخیره برای ریسك اعتباری است! امید است دانشجویان حسابداری این مطلب را نشنیده باشند. در مورد بخش سوم سوال باید یادآور شد كه حسابرسان نتیجه كار خود را در قالب گزارش‌های حسابرسی منتشر می‌كنند و این استفاده‌كنندگان و ذی‌نفعان هستند كه باید مندرجات آن گزارش‌ها را جدی بگیرند و مد نظر قرار دهند. 
«چرا شرایط ورود به حرفه حسابرسی (منظورشان حسابدار رسمی) محدود شده؟»  اگر چه ارتباط این سوال با منشا نگرانی‌های ایشان و سایر سوالات مطروحه مشخص نیست، ولی در این ارتباط به ذكر این فرمایش استاد فرزانه مرحوم فضل‌ا.. اكبری بسنده می‌شود كه حسابرس یعنی حسابدار به علاوه تسلط بر فنون حسابرسی به علاوه توانایی فهم صورت‌های مالی به علاوه تسلط بر فنون بررسی تحلیلی به علاوه استنباط قوی.  «چرا استانداردهای كارآمد برای رسیدگی وجود ندارد؟ چرا در شرایطی كه بیش از 180 صفحه استاندارد در مورد حسابرسی و نظارت بر عملكرد بانك‌ها در دنیا وجود دارد و حتی در هند و پاكستان اعمال می‌شود آیا حتی یك صفحه آن در كشور ما به صورت مكتوب وجود دارد؟»

ای كاش ایشان قبل از طرح این سوال، حداقل به سایت بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران، بخش نظارت بانكی، مراجعه یا راهنمایی‌هایی را از حسابرسان با تجربه بانكی دریافت می‌كردند و نیم نگاهی نیز به چك لیست 149 صفحه‌ای رعایت قوانین و مقررات بانكی، كه از سوی كمیته تدوین دستورالعمل‌های بازرسی اداره نظارت بر بانك‌ها و موسسات اعتباری بانك مركزی برای استفاده حسابرسان تدوین شده می‌انداختند. 

«آیا استانداردهای بین‌المللی را درست ترجمه كرده‌ایم؟ آیا استانداردهای ایران بومی سازی شده است؟»
چنانچه ایشان مقایسه‌ای هر چند اجمالی بین استانداردهای ایران و استانداردهای بین‌المللی ‌داشتند قطعا این سوال را مطرح نمی‌كردند. 
«آیا مردم حق ندارند از ما حسابداران بپرسند كه در اینگونه موارد كجا هستید؟»

در ارتباط با حسابداران رسمی، به طور قطع هر یك از ذی‌نفعان صورت‌های مالی حسابرسی شده محق هستند تا در چارچوب ضوابط معین شده، سوالات خود را نسبت به عملكرد حسابداران رسمی مطرح كنند. همانگونه كه ملاحظه می‌شود، تمامی سوالات مطرح شده از سوی دبیر كل انجمن حسابداری ایران برخلاف آنچه در نشست جلوه داده شده دارای پاسخ‌های روشن و شفاف است. جالب اینكه قبل از طرح سوالات یادشده، ایشان اظهار امیدواری كرده‌اند كه انجمن بتواند لغزش‌های ادراك خود را كنترل كند! به گزارش دنیای اقتصاد، در ادامه این همایش، ریاست محترم سازمان امور مالیاتی ضمن ابراز گلایه از تاثیر غیر‌قابل ‌توجه گزارشات حسابرسی مالیاتی بر افزایش درآمدهای ابرازی مودیان در مقایسه با نقش مطلوب ادارات مالیاتی در این امر، به آمار 5,803 مورد ابهام ارجاع شده از سوی روسای ادارات امور مالیاتی به هیات‌های هماهنگی (استخراجی از 1,676 پرونده از مجموع 4,677 پرونده عملكرد سال 1387) نیز اشاره و بیان داشته‌اند كه هیات هماهنگی در 4,874 مورد از موارد فوق نظر همكاران ایشان را تایید كرده است. به نظر ایشان «این آمار نشان می‌دهد كه جایگاه انجمن و جامعه حسابداران و شاغلان در رسیدگی به پرونده‌های مالیاتی باید بیش از گذشته با حساسیت همراه باشد.» در رابطه با مطالب فوق نظر ریاست محترم سازمان امور مالیاتی به مطالب زیر جلب می‌شود:


الف- همانگونه كه در ابتدای این نوشته اشاره شد، حسابداران رسمی كه در راستای مفاد ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم به امر حسابرسی مالیاتی نیز مبادرت می‌كنند به استثنای موارد بسیار معدود، اشخاصی متعبد نسبت به اصول بنیادی آیین رفتار حرفه‌ای مشتمل بر درستكاری، بیطرفی، صلاحیت و مراقبت حرفه‌ای، رازداری، رفتار حرفه‌ای و اصول و ضوابط حرفه‌ای هستند و بر همین اساس نسبت به انجام امور محوله اقدام می‌كنند. بدیهی است آنچه هنگام حسابرسی مالیاتی ملاك عمل حسابداران رسمی است، تعیین درآمد مشمول مالیات حقه مودی وفق مفاد قانون مالیات‌های مستقیم و مقررات مربوط به آن شامل بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های سازمان امور مالیاتی، در چارچوب دستورالعمل ابلاغی سازمان امور مالیاتی برای حسابرسی مالیاتی است. 

ب- در تصویب نامه شماره 740 /ت 37129 ك مورخ 10/1/1387 هیات محترم وزیران در خصوص «آیین‌نامه اجرایی تبصره 4 ماده واحده قانون استفاده از خدمات تخصصی و حرفه‌ای حسابداران ذی‌صلاح به عنوان حسابدار رسمی» حدود و شرایط درخواست توضیحات تكمیلی از حسابرس مالیاتی توسط روسای ادارات امور مالیاتی، شرایط ارجاع پرونده‌ها به هیات‌های هماهنگی و نحوه بررسی‌های هیات‌های یادشده و اعلام رای آنها به وضوح مشخص شده است. به‌رغم این موضوع، سوابق امر بیانگر آن است كه ادارات امور مالیاتی در بیشتر موارد، برخلاف مفاد آیین‌نامه فوق و خارج از حیطه اختیارات، از حسابرسان در خواست گردش حساب، صورت‌های ریز و تصویر اسناد، مدارك و مستندات مودی را به عنوان موضوعات مورد ابهام می‌كنند كه نشان از اعتقاد نداشتن آنها به حسابرسی انجام شده دارد. در تداوم این بی‌اعتنایی به مفاد آیین‌نامه مزبور، با ارجاع موضوعات به هیات‌های هماهنگی و اخذ آرای حاوی عبارات غیر‌شفاف قابل تفسیر به رای از قبیل «پاسخ حسابرس مالیاتی كافی به مقصود نیست» یا «اداره امور مالیاتی وفق مقررات اقدام كند» مجوز مراجعه به مودی را اخذ می‌كنند. طبق مفاد آیین‌نامه یادشده بالا، بررسی هیات‌های هماهنگی نسبت به موضوعات ارجاعی باید حسب مورد شامل مذاكره با حسابرس، مشاهده و بررسی اسناد و مدارك حسابرسی مالیاتی در رابطه با موضوعات مورد استعلام اداره امور مالیاتی و درخواست انجام رسیدگی‌های تكمیلی توسط حسابرس باشد، در حالی كه حتی در یك مورد هم اینگونه عمل نشده است. در صورت مداقه موارد بالا از سوی ریاست محترم سازمان امور مالیاتی، آیا ایشان تصور نمی‌كنند آماری كه در همایش ارائه كردند، آمار تخطی همكارانشان از مفاد آیین‌نامه مصوب هیات محترم وزیران به شرح یادشده بوده است. 

نقد، لازمه رشد و بالندگی است، ولی باید در نظر داشت نقدی معتبر است كه از سوی اشخاص ذی‌صلاح و مطلع نسبت به كلیه زوایای موضوع مورد نقد مطرح شود. انجمن حسابداری ایران، طبق مفاد اساسنامه آن انجمنی با موضوع فعالیت در زمینه‌های علمی و پژوهشی است و استادان فرهیخته بسیاری نیز در آن عضویت دارند و حتما در صورت تمركز بر موضوعات فعالیت، این انجمن اثر بخشی به سزایی در گسترش و پیشبرد و ارتقای دانش حسابداری خواهد داشت. مطمئنا بر پایه همین باور بوده كه حسابداران رسمی حاضر در همایش به‌رغم هجمه وارده بر آنها، در راستای رعایت اخلاق و قطعا به حرمت موی سپید اساتید مزبور، این بار اعتراض خود را با ترك سالن ابراز نكردند، ولی در آینده شاید چنین نباشد. 

حسابدار رسمی

 

1390/11/14 حسن حاجیان